Ojcostwo to nie rola przypisana płci, lecz jakość relacji. Michael Lamb pokazuje, że to zaangażowanie, dostępność i odpowiedzialność ojca mają kluczowe znaczenie dla rozwoju dziecka – nie jego biologiczna funkcja.

Rola ojca w rozwoju dziecka – kontekst relacji i jakości, nie płci

Wg Michael Lamb

Przez dekady psychologia rozwoju koncentrowała się na podziale ról rodzicielskich w oparciu o płeć – matka jako główny opiekun, ojciec jako żywiciel rodziny. Jednak współczesna nauka kwestionuje ten binarny podział. Jednym z ważniejszych głosów w tej debacie jest Michael Lamb – psycholog rozwojowy, który od lat 70. XX wieku prowadzi badania nad rolą ojców w rozwoju dziecka. W swojej wielokrotnie wznawianej książce The Role of the Father in Child Development Lamb argumentuje, że to jakość relacji, a nie płeć, decyduje o tym, jak rodzic wpływa na rozwój dziecka. Cytując go: „The role of the father is not fixed or biologically determined – it is shaped by context, culture, and relationship quality.”

Kto tak naprawdę wychowuje? Przełamywanie stereotypu

Tradycyjny model ojcostwa

Przez wieki ojcostwo kojarzono głównie z dostarczaniem środków do życia i egzekwowaniem dyscypliny. Emocjonalna bliskość była przypisana matce, a ojciec funkcjonował jako „zewnętrzny autorytet”. Taki model dominował w kulturze zachodniej do drugiej połowy XX wieku.

Współczesne badania vs. stereotyp

Michael Lamb już w latach 70. zwracał uwagę, że nie ma dowodów na to, by dzieci rozwijały się lepiej pod opieką matki tylko z racji jej płci. Zamiast tego podkreślał znaczenie dostępności emocjonalnej, responsywności i zaangażowania – cech, które nie są uwarunkowane biologicznie, lecz wynikają z relacji i kontekstu kulturowego.

Perspektywa Michaela Lamba redefiniuje więc samo rozumienie rodzicielstwa – pokazuje, że to nie płeć, lecz jakość więzi i gotowość do realnej obecności decydują o rozwoju dziecka. W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera pojęcie odpowiedzialne ojcostwo, rozumiane jako aktywne uczestnictwo w codziennym życiu dziecka, budowanie relacji opartych na zaufaniu i wspieranie emocjonalnej autonomii. To właśnie takie ojcostwo – oparte na empatii, responsywności i konsekwentnej obecności – staje się fundamentem zdrowego rozwoju psychospołecznego i odporności młodego człowieka.

Jakość relacji a rozwój dziecka

Cechy znaczącej relacji rodzicielskiej

Według Lamb’a, trzy kluczowe elementy mają wpływ na jakość relacji między dzieckiem a rodzicem:

dostępność (availability): fizyczna i emocjonalna obecność,
zaangażowanie (engagement): aktywne uczestnictwo w codziennym życiu dziecka,
odpowiedzialność (responsibility): gotowość do podejmowania decyzji dotyczących dobra dziecka.

To te czynniki – nie płeć – decydują o tym, jak silna i wspierająca jest więź.

Ojciec jako opiekun na równych prawach

Badania wykazują, że ojcowie, którzy są obecni emocjonalnie i zaangażowani w opiekę nad dzieckiem od najwcześniejszych miesięcy życia, budują więź równie silną i bezpieczną jak matki. Lamb zaznacza, że dzieci równie dobrze przywiązują się do ojców, jeśli ci są dostępni, responsywni i stabilni emocjonalnie.

Kontekst kulturowy i elastyczność ról

Społeczne ramy rodzicielstwa

Lamb podkreśla, że sposób, w jaki społeczeństwo postrzega role płciowe, ma ogromny wpływ na funkcjonowanie rodzin. W kulturach, w których od ojców oczekuje się opiekuńczości i zaangażowania, ci częściej te role przyjmują – z korzyścią dla dzieci.

Płeć nie determinuje zdolności rodzicielskich

Z perspektywy psychologii rozwojowej nie istnieją przekonujące dowody, by kobiety miały większe biologiczne predyspozycje do opieki nad dziećmi niż mężczyźni. Umiejętności rodzicielskie wynikają z doświadczenia, intencji i dostępności emocjonalnej, a nie z biologii.

Impuls do zmiany – co wynika z badań Lamb’a?

Wpływ na politykę społeczną i edukację

Badania Michaela Lamb’a miały ogromne znaczenie dla zmian w polityce rodzinnej i edukacyjnej, promując urlopy ojcowskie, edukację emocjonalną ojców i równouprawnienie w podziale obowiązków domowych.

Nowa definicja ojcostwa

W świetle jego badań, ojcostwo to nie „funkcja wspierająca” wobec macierzyństwa, ale pełnoprawna, samodzielna rola. Taka redefinicja otwiera przestrzeń dla ojców do bycia opiekunami, przewodnikami emocjonalnymi i partnerami wychowawczymi.

Praktyczne implikacje – jak wspierać ojców?

Edukacja emocjonalna

Programy edukacyjne dla ojców, które podkreślają znaczenie relacji, komunikacji i obecności emocjonalnej, są jednym z najskuteczniejszych narzędzi wspierających jakość ojcostwa.

Elastyczność w miejscu pracy

Polityki promujące work-life balance i umożliwiające ojcom realne uczestnictwo w życiu dzieci (np. elastyczne godziny pracy, urlopy rodzicielskie), sprzyjają wzrostowi zaangażowania ojców.

Ojcostwo relacyjne – ku nowej normie

Ojcostwo nie jest zdeterminowane ani przez geny, ani przez społeczne stereotypy – jest wynikiem relacji, gotowości do obecności i emocjonalnego zaangażowania. Michael Lamb podkreśla, że jeśli chcemy wychowywać pokolenia zdrowych emocjonalnie dzieci, musimy przestać patrzeć na ojca przez pryzmat jego płci, a zacząć widzieć go jako partnera w relacji, zdolnego do współodczuwania, przewodzenia i wspierania.

Źródła: