Czym są klauzule niedozwolone i jak chroni przed nimi UOKiK?

Klauzule niedozwolone – co to jest i jak wpływają na prawa konsumenta

W wielu sytuacjach konsument nie ma możliwości negocjowania warunków umowy. Dotyczy to m.in. regulaminów sklepów internetowych, usług bankowych, umów z operatorami telefonicznymi czy dostawcami energii. Takie dokumenty to tzw. wzorce umów – gotowe zapisy przygotowane przez przedsiębiorcę, które klient może jedynie zaakceptować w całości albo odrzucić.

Jak rozpoznać klauzule niedozwolone w umowie?

Problem pojawia się, gdy we wzorcu znajdują się zapisy niekorzystne dla konsumenta, narzucające mu obowiązki lub ograniczające jego prawa. Jeżeli nie zostały one uzgodnione indywidualnie, a kształtują prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interesy klienta, są to klauzule niedozwolone (abuzywne).

Przykłady klauzul abuzywnych stosowanych przez przedsiębiorców

Przykład: zapis wyłączający odpowiedzialność przedsiębiorcy za niewykonanie usługi lub za wady towaru.
Wyjątek: klauzulą abuzywną nie będzie jasno i jednoznacznie określona cena lub wynagrodzenie – te elementy są dopuszczalne, o ile są klarowne.

Co zrobić, gdy znajdziesz niedozwolone postanowienie w umowie?

Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) prowadzi postępowania, w których ocenia, czy dany zapis umowy jest niedozwolony. Jeśli tak – wydaje decyzję zakazującą dalszego stosowania takiej klauzuli. Decyzja dotyczy danego przedsiębiorcy i obejmuje wszystkich konsumentów, którzy zawarli z nim umowę na podstawie tego zapisu.

UOKiK może też nałożyć karę finansową i określić działania mające usunąć skutki bezprawnych praktyk. Wszystkie decyzje publikowane są na stronie urzędu, w specjalnym wykazie.

Jak zgłosić klauzulę niedozwoloną do UOKiK?

Przed 17 kwietnia 2016 r. o niedozwolonym charakterze zapisów decydował Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (SOKiK), a klauzule były wpisywane do rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Dziś funkcję tę pełni UOKiK.

Dzięki tym regulacjom konsumenci mają większą pewność, że podpisując umowę według wzorca – czy to w sklepie stacjonarnym, czy online – nie zostaną związani postanowieniami, które są sprzeczne z prawem lub rażąco niekorzystne.

Co zrobić, gdy umowa zawiera klauzulę niedozwoloną?

Jeśli konsument podejrzewa, że umowa proponowana przez przedsiębiorcę zawiera niedozwolone postanowienie, w pierwszej kolejności warto zwrócić na to uwagę sprzedawcy lub usługodawcy. Jeżeli przedsiębiorca nie zgadza się na zmianę spornego zapisu, najlepiej rozważyć wybór innego kontrahenta.

Podpisana umowa z klauzulą abuzywną

Zgodnie z Kodeksem cywilnym, postanowienia niedozwolone nie wiążą konsumenta z mocy prawa. Jeśli więc w warunkach znalazł się zapis wykluczający np. możliwość odstąpienia od umowy lub nakładający rażąco wygórowaną karę, można powołać się na jego abuzywny charakter.

Droga sądowa w przypadku klauzul niedozwolonych

Gdy przedsiębiorca nie uzna argumentów konsumenta, możliwe jest skierowanie sprawy do sądu powszechnego – rejonowego lub okręgowego – z żądaniem uznania postanowienia za niewiążące.

Jak przygotować zawiadomienie do UOKiK – krok po kroku

Konsument może również powiadomić Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) o podejrzeniu stosowania przez przedsiębiorcę klauzul niedozwolonych. W takiej sytuacji może zostać dopuszczony do udziału w postępowaniu jako „zainteresowany” – z prawem do składania dokumentów, wyjaśnień i przeglądania akt.

Co zawrzeć w zawiadomieniu do UOKiK?

• informację, czy konsument wcześniej kontaktował się z przedsiębiorcą w celu usunięcia klauzuli i jakie stanowisko ten zajął,

• pełny wzorzec umowy z kwestionowanym zapisem,

• argumenty, dlaczego postanowienie narusza dobre obyczaje i rażąco narusza interesy konsumenta.

Dzięki tym możliwościom każdy konsument ma realne narzędzia, aby bronić swoich praw i eliminować z obrotu zapisy, które stawiają go w niekorzystnej lub nieuczciwej pozycji.

Zobacz również:

Jak rozpoznać fałszywy sklep internetowy.